Jak zaplanować i opisać doświadczenie biologiczne?
Krok po kroku jak Sherlock Holms
Jak zaplanować i opisać doświadczenie biologiczne?
Krok po kroku jak Sherlock Holms
Biologia nie istniałaby bez obserwacji i doświadczeń. To dzięki nim dowiadujemy się, jak są zbudowane i jak funkcjonują rośliny, zwierzęta
oraz my – ludzie.
Na początek rozróżnijmy dwa ważne pojęcia.
Obserwacja nie wymaga wprowadzania żadnych zmian. Przyglądamy się organizmowi lub zjawisku i zapisujemy to, co widzimy. Możemy również wykonać rysunek.
Doświadczenie, czyli eksperyment, polega na celowym wprowadzeniu zmiany i sprawdzeniu, jaki będzie jej efekt. Dlatego każde doświadczenie trzeba najpierw dobrze zaplanować, a później dokładnie opisać.
Brzmi skomplikowanie?
Wcale nie! Przeprowadzenie doświadczenia przypomina trochę pracę detektywa. Wystarczy, drogi Watsonie, że będziesz trzymać się kilku kroków.
Najpierw zadaj pytanie, na które chcesz znaleźć odpowiedź.
Przykład:
Czy rośliny potrzebują wody do życia?
Hipoteza to przewidywana odpowiedź na problem badawczy.
Nie musisz wiedzieć, czy jest prawdziwa. Właśnie po to przeprowadzasz doświadczenie, aby ją sprawdzić.
Przykład:
Rośliny potrzebują wody do życia.
Zastanów się, w jaki sposób możesz sprawdzić swoją hipotezę. Zapisz krok po kroku, co będziesz robić.
Wykonaj doświadczenie zgodnie z przygotowanym planem.
Dokładnie zapisz, co wydarzyło się podczas doświadczenia.
Jeżeli jest to potrzebne, wykonaj obliczenia, przygotuj tabelę lub wykres.
Na podstawie wyników odpowiedz na problem badawczy.
Porównaj swój wniosek z hipotezą.
Czy doświadczenie ją potwierdziło, czy nie potwierdziło?
Podczas planowania doświadczenia trzeba pamiętać o próbie kontrolnej.
Próba kontrolna służy do porównania wyników. Powinna znajdować się w takich samych warunkach jak próba badawcza, ale nie działa na nią badany czynnik.
Dzięki temu możemy sprawdzić, czy obserwowane zmiany rzeczywiście były spowodowane tym czynnikiem.
Sprawdźmy teraz wszystkie kroki na prostym przykładzie.
1. Problem badawczy:
Czy rośliny potrzebują wody do życia?
2. Hipoteza:
Rośliny potrzebują wody do życia.
3. Plan doświadczenia:
Wybieram dwie podobne rośliny doniczkowe i ustawiam je w takich samych warunkach.
Jedną roślinę regularnie podlewam – będzie to próba kontrolna.
Drugiej rośliny nie podlewam – będzie to próba badawcza.
Ustalam czas trwania doświadczenia - miesiąc.
4. Przeprowadzenie doświadczenia:
Postępuję zgodnie z przygotowanym planem.
5. Obserwacje:
Niepodlewana roślina zaczyna więdnąć, natomiast podlewana roślina rozwija się prawidłowo. Po miesiącu roślina pozbawiona wody usycha.
6. Opracowanie wyników:
W tym doświadczeniu nie są potrzebne obliczenia.
7. Wniosek:
Rośliny potrzebują wody do życia. Bez wody więdną i mogą uschnąć.
8. Sprawdzenie hipotezy:
Hipoteza została potwierdzona.
I to wszystko, drogi Watsonie – zagadka rozwiązana!
Według tego samego schematu możesz planować i opisywać różne doświadczenia biologiczne, a także eksperymenty wykonywane na przykład na lekcjach chemii.
Jeśli więc na sprawdzianie pojawi się zadanie: „Zaplanuj doświadczenie”, nie panikuj. Przypomnij sobie Sherlocka Holmesa:
problem → hipoteza → doświadczenie → obserwacje → wniosek
I rozpocznij swoje małe naukowe śledztwo. 🔎