Tkanki zwierzęce, cz. 3
Tkanka nabłonkowa i nerwowa

W poprzedniej lekcji ruszaliśmy ręką i sprawdzaliśmy elastyczność ucha (omawialiśmy tkankę mięśniową i łączną). Dziś czas na drugą część naszej podróży po ciele zwierząt (i ludzi!).

Przyjrzymy się tkance, która nas chroni (nabłonkowa) oraz tej, która tym wszystkim steruje (nerwowa). Gotowi?

1. Tkanka nabłonkowa – naturalna tarcza 

Tkanka nabłonkowa wyściela nasze ciało od zewnątrz i od wewnątrz.
Zróbmy szybki test:

• Dotknij swojej dłoni – właśnie dotykasz nabłonka.

• Poruszaj językiem po podniebieniu – tam też jest nabłonek.

Jak widzisz, pełni ona bardzo ważną funkcję – okrywającą i ochronną.
Aby stanowić dobrą barierę, komórki tej tkanki bardzo ściśle do siebie przylegają (jak cegły w murze, bez żadnych przerw). Cała ta warstwa leży na tzw. błonie podstawnej. To warstwa zbudowana z włókien białkowych, która nie tylko utrzymuje nabłonek w miejscu, ale też odżywia go (same nabłonki zazwyczaj nie mają naczyń krwionośnych).

Rodzaje nabłonków – budowa zdradza funkcję 

W biologii nic nie dzieje się przypadkiem. Kształt komórek nabłonka zależy od tego, co mają robić. Oto najważniejsze rodzaje, które musisz znać w szkole podstawowej:

• Nabłonek jednowarstwowy płaski
  
  

  • Wygląd: Jak sama nazwa wskazuje – jedna warstwa bardzo spłaszczonych komórek (jak naleśniki).

  • Funkcja: Jest niesamowicie cienki, więc łatwo przez niego przenikają różne substancje.

  • Gdzie jest: Tam, gdzie musi zachodzić szybka wymiana, np. w pęcherzykach płucnych (wymiana gazowa) czy w naczyniach włosowatych.
    
    

• Nabłonek jednowarstwowy sześcienny
  
  

  • Wygląd: Komórki mają kształt sześcianów (przypominają kostki do gry).

  • Funkcja: Jego specjalnością jest wydzielanie i wchłanianie.

  • Gdzie jest: Buduje kanaliki nerek oraz gruczoły (np. ślinowe).
    
    

• Nabłonek jednowarstwowy walcowaty
  
  

  • Wygląd: Wysokie komórki w kształcie walca (jak wysokie cegły).

  • Funkcja: Wydzielanie soków trawiennych i wchłanianie tego, co zjedliśmy.

  • Gdzie jest: Wyściela nasze jelita i żołądek.
    
    

• Nabłonek wielorzędowy migawkowy
  
  

  • Wygląd: To spryciarz! Składa się z jednej warstwy, ale komórki mają różną wysokość, a ich jądra leżą na różnych poziomach. Pod mikroskopem wygląda to tak, jakby było tam wiele rzędów (stąd myląca nazwa). Na szczycie posiada ruszające się rzęski.

  • Funkcja: przesuwanie zanieczyszczeń/ komórek rozrodczych.

  • Gdzie jest: W drogach oddechowych. To on oczyszcza powietrze, które wdychasz, z kurzu i pyłków. W jajowodach umożliwia ruch komórki jajowej do macicy.
    
    

• Nabłonek wielowarstwowy płaski
  
  

  • Wygląd: Wiele warstw komórek ułożonych jedna na drugiej. Te na wierzchu są spłaszczone i martwe, te na dole – żywe i szybko się dzielą.

  • Funkcja: Ochrona przed uszkodzeniami mechanicznymi. Szybko się regeneruje (nowe komórki od spodu wypychają te stare).

  • Gdzie jest: Pokrywa powierzchnię ciała (naskórek) oraz wyściela jamę ustną.

2. Tkanka nerwowa – Twoje wewnętrzne łącze internetowe 

W tej chwili bardzo intensywnie z niej korzystasz: widzisz tekst na ekranie, analizujesz go, słyszysz kliknięcia myszki... To wszystko zasługa tkanki nerwowej. Jak musi być zbudowana, żeby działać tak szybko i sprawnie?

Tkankę tę budują dwa rodzaje komórek:

1. Neurony (komórki nerwowe) – główni bohaterowie, którzy przesyłają informacje w postaci impulsów elektrycznych (trochę jak kable przewodzące prąd).

2. Komórki glejowe – "asystenci", którzy karmią i ochraniają zapracowane neurony.

Budowa neuronu – jak biologiczne drzewo 

Popatrz na mój rysunek neuronu. Czy czegoś Ci nie przypomina?
Tak, neuron wygląda jak drzewo! 🌳

• Ciało komórki – to korona drzewa z jądrem w środku.

• Dendryty – to liczne, krótkie "gałęzie" odchodzące od korony.
  (💡 Ciekawostka: Nazwa pochodzi z greki, a DENDROlogia to nauka o drzewach! Łatwo zapamiętać, prawda?)

• Akson (neuryt) – to długi "pień", który u dołu rozgałęzia się na "korzenie". Może być naprawdę długi –niektóre aksony mają nawet kilkadziesiąt centymetrów!

Jak to działa? Kierunek ma znaczenie

Neurony leżą jeden za drugim i łączą się ze sobą, tworząc gigantyczną sieć.
Impuls nerwowy biegnie w nich zawsze w jednym kierunku: od korony do korzeni (od dendrytów do aksonu).

1. Dendryty odbierają informację.

2. Sygnał mknie przez akson.

3. Zakończenie aksonu przekazuje sygnał kolejnej komórce.

Na rysunku widzisz też, że akson jest owinięty czymś, co przypomina koraliki. To osłonka mielinowa. Działa ona jak izolacja na kablu, ale ma jeszcze jedną funkcję – dzięki niej impuls nerwowy nie musi "iść piechotą", ale przeskakuje jak iskra, co niesamowicie przyspiesza jego podróż.

Co w następnym odcinku? 

To jeszcze nie koniec tematu tkanek!
W przyszłą środę omówimy pozostałą, bardzo obszerną grupę: tkankę łączną (w tym tę niezwykłą, bo płynną – krew!).

A potem? Potem ruszamy z kopyta z opisem kolejnych gromad zwierząt. Będzie się działo! 🐾

Do zobaczenia w środę!

Gotowe do druku notatki z tkanek zwierzęcych już są w sklepie! Kup teraz.