Jak organizm reaguje na upały?
Dlaczego wysokie temperatury mogą
być niebezpieczne? 

Lato to czas wakacji, słońca i odpoczynku. Niestety coraz częściej towarzyszą mu również ekstremalne upały. Temperatura przekraczająca 35°C nie jest już w Polsce niczym niezwykłym, a w niektórych miejscach termometry pokazują prawie 40°C.

Jak w takich warunkach radzi sobie nasz organizm? Dlaczego upały są szczególnie niebezpieczne dla dzieci i seniorów? I czy rzeczywiście wystarczy po prostu pić dużo wody?

Jak organizm ochładza się podczas upału?

Człowiek utrzymuje temperaturę ciała na poziomie około 36,6°C. Gdy temperatura otoczenia rośnie, organizm uruchamia mechanizmy chłodzenia.

Najważniejsze z nich to:

• rozszerzenie naczyń krwionośnych w skórze,

• pocenie się.

Rozszerzone naczynia sprawiają, że więcej ciepłej krwi przepływa tuż pod powierzchnią skóry. Dzięki temu łatwiej oddajemy ciepło do otoczenia.

Drugim mechanizmem jest wydzielanie potu. Gdy pot odparowuje ze skóry, odbiera ze sobą część energii cieplnej, skutecznie schładzając organizm.

Dlaczego osoby starsze są bardziej narażone?

Rozszerzenie naczyń krwionośnych powoduje spadek ciśnienia tętniczego.

U zdrowych osób organizm zwykle dobrze sobie z tym radzi. Jednak u seniorów oraz osób cierpiących na choroby serca czy miażdżycę może to stanowić poważny problem.

Aby utrzymać prawidłowe krążenie, serce zaczyna bić szybciej. Im większe odwodnienie i większa utrata płynów, tym cięższą pracę musi wykonywać.

To właśnie dlatego podczas upałów tak często słyszymy o zasłabnięciach i problemach kardiologicznych.

Do czego prowadzi odwodnienie?

Pot składa się głównie z wody, ale zawiera również sód.

Jeżeli poziom sodu we krwi znacznie spada, woda zaczyna przemieszczać się do wnętrza komórek, aby wyrównać stężenie jonów po obu stronach błony komórkowej.

Może to prowadzić do obrzęku komórek oraz objawów takich jak:

• osłabienie,

• nudności,

• bóle głowy,

• obrzęki dłoni i stóp,

• zaburzenia świadomości.

Czy można wypić… za dużo wody?

Brzmi dziwnie, ale tak.

Dotyczy to przede wszystkim osób intensywnie pracujących lub uprawiających sport podczas upałów.

Jeżeli tracą duże ilości potu, a jednocześnie piją wyłącznie wodę, stężenie sodu może jeszcze bardziej się obniżyć.

Jednym z objawów są tzw. kurcze cieplne – bolesne skurcze mięśni rąk, nóg i brzucha.

Dlatego podczas długotrwałego wysiłku warto pamiętać również o uzupełnianiu elektrolitów.

Czym jest udar cieplny?

Najgroźniejszym skutkiem przegrzania organizmu jest udar cieplny.

Dochodzi do niego wtedy, gdy organizm przestaje skutecznie oddawać ciepło, a temperatura ciała może dojść do 40°C.

Objawy to między innymi:

• zawroty głowy,

• bardzo gorąca skóra,

• zaburzenia świadomości,

• omamy,

• drgawki,

• utrata przytomności.

Jest to stan bezpośrednio zagrażający życiu i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Jak pomóc osobie z podejrzeniem udaru cieplnego?

Jeżeli chory jest przytomny:

• przenieś go do chłodnego miejsca,

• zapewnij przewiew,

• schładzaj ciało chłodnymi okładami,

• podawaj wodę małymi porcjami.

Nie należy zanurzać chorego w lodowatej wodzie, ponieważ może to wywołać szok termiczny.

Jeżeli osoba traci przytomność lub jej stan się pogarsza, należy natychmiast zadzwonić pod numer 112 lub 999.

Nie zapominajmy o zwierzętach

Upały są niebezpieczne również dla naszych pupili.

Psy nie chłodzą organizmu poprzez pocenie się tak jak ludzie. Nadmiar ciepła oddają głównie przez ziajanie, dlatego odwodnienie bardzo szybko pogarsza ich zdolność do schładzania organizmu.

Nigdy nie zostawiaj psa w samochodzie podczas upału — nawet na kilka minut.

Zapewnij zwierzętom stały dostęp do świeżej wody i unikaj spacerów w godzinach największego nasłonecznienia.

Podsumowanie

Podczas upałów nasz organizm wykonuje ogromną pracę, aby utrzymać prawidłową temperaturę ciała. W większości przypadków radzi sobie z tym bardzo dobrze, ale odwodnienie, utrata elektrolitów i choroby układu krążenia mogą sprawić, że wysokie temperatury staną się naprawdę niebezpieczne.

Dlatego pamiętajmy o regularnym nawadnianiu, unikaniu największego upału oraz trosce o dzieci, seniorów i zwierzęta.

🌞 Mały letni prezent

Jeśli dotarłeś aż tutaj, mam dla Ciebie mały prezent! 😊

Na stronie SielskoEdu możesz bezpłatnie pobrać letnią tapetę na telefon „Summer time”. Mam nadzieję, że będzie przypominała o wakacjach, odpoczynku i... piciu odpowiedniej ilości wody podczas upałów. 💧🌿

🎬 Ten temat omawiam również w krótkim filmie na YT na kanale SielskoEdu. Jeśli wolisz wiedzę w formie wideo, koniecznie zajrzyj!