Wstęp

W dzisiejszej lekcji z serii "Uczymy się biologii z SielskoEdu" przyjrzymy się gigantom naszych lasów. 🌲 Bierzemy pod lupę rośliny nagonasienne.
W tym wpisie skupimy się na ich budowie i charakterystyce, natomiast cykl rozwojowy (czyli jak powstają szyszki i nasiona) omówię szczegółowo w kolejnym artykule.

Rośliny nagonasienne – co to za grupa?

Rośliny nagonasienne (nagozalążkowe) to grupa roślin, do której zaliczamy głównie drzewa, rzadziej krzewy. Zdecydowaną większość stanowią tutaj drzewa iglaste, takie jak sosna, świerk, jodła czy modrzew. Są one powszechnie spotykane w naszym klimacie i odgrywają kluczową rolę w ekosystemach leśnych (np. w borach).

Czym różnią się od paproci i mchów?

To ewolucyjny krok naprzód! W odróżnieniu od mszaków i paprotników, drzewa iglaste potrafią przyrastać na grubość.
Jest to możliwe dzięki obecności tkanki twórczej wtórnej – miazgi (kambium). To właśnie ona odpowiada za to, że pnie drzew stają się z roku na rok coraz szersze. Łodygi są dodatkowo chronione przez grubą warstwę martwego korka, czyli korę, która chroni wrażliwe wnętrze drzewa przed mrozem i uszkodzeniami.

Uwaga – to kłuje! Dlaczego drzewa mają igły? 🌲

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech tej grupy są liście przekształcone w igły. Ale czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego rośliny nagonasienne zrezygnowały z szerokich liści na rzecz cienkich szpilek?

To genialne przystosowanie do trudnych warunków!

1. Mniejsza powierzchnia: Igły mają małą powierzchnię, co znacznie ogranicza parowanie wody.

2. Ochronna warstwa: Są pokryte grubą warstwą wosku (kutikulą).

3. Aparaty szparkowe: Są one głęboko osadzone w skórce.

Wszystko to sprawia, że roślina traci o wiele mniej wody. Jest to kluczowe w zimie, gdy woda w glebie zamarza i korzenie nie mogą jej pobrać (zjawisko to nazywamy suszą fizjologiczną).

Czy wszystkie iglaki są wiecznie zielone?

Większość drzew iglastych nie zrzuca igieł na zimę, dlatego nazywamy je roślinami zimozielonymi (lub wiecznie zielonymi).
Jest jednak jeden ważny wyjątek! Modrzew to jedyne polskie drzewo iglaste, które zrzuca igły na okres zimowy. Jesienią żółkną i opadają, a wiosną wyrastają nowe, miękkie i jasnozielone.

🎁 DARMOWY BONUS: Jak rozpoznać drzewo po igłach?
Chcesz nauczyć się odróżniać sosnę od świerka? Pobierz mój darmowy szablon do lapbooka.
Choć szablon nawiązuje graficznie do choinki bożonarodzeniowej, strony z rozpoznawaniem igieł są genialną pomocą naukową przez cały rok!
👉 [KLIKNIJ TUTAJ I POBIERZ DARMOWY SZABLON]

Żywa skamieniałość – miłorząb dwuklapowy

Wśród roślin nagonasiennych mamy prawdziwego celebrytę. To miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba), często nazywany "żywą skamieniałością". Znacie go pewnie z reklam preparatów na pamięć i koncentrację.

Dlaczego jest tak wyjątkowy?

• Pamięta dinozaury: Przodkowie miłorzębu żyli na Ziemi w erze mezozoicznej. Większość krewniaków wymarła, ale ten jeden gatunek przetrwał do dziś niemal w niezmienionej formie.

• Brak igieł: To duże drzewo, które w przeciwieństwie do sosny czy świerka, nie ma igieł! Zamiast nich posiada charakterystyczne, wachlarzowate liście z widlastym unerwieniem, które opadają na zimę.

• Pochodzenie: W warunkach naturalnych występuje już tylko w jednym miejscu na świecie – w górskich dolinach Chin.

Ciekawostka dla odważnych:
Nasiono miłorzębu przypomina żółtą śliwkę mirabelkę (choć botanicznie nie jest owocem, lecz nasionem w mięsistej osnówce). Jeśli zobaczycie je leżące pod drzewem – uważajcie! Po dojrzeniu wydzielają one bardzo intensywny i nieprzyjemny zapach, przypominający zjełczałe masło.