Wstęp
Jesień to czas grzybobrania. Ale czy wiesz, że to, co zbieramy do koszyka, to tylko wierzchołek góry lodowej? Prawdziwe życie grzyba toczy się pod ziemią, w ukryciu. Dziś przyjrzymy się tym niezwykłym organizmom i odpowiemy na pytanie, które nurtuje wielu: po co właściwie grzyby produkują truciznę?

Co tak naprawdę nazywamy grzybem? 

To, co potocznie nazywamy "grzybem" (i co kroimy do jajecznicy), to w rzeczywistości tylko jego niewielki fragment – owocnik. Pojawia się on na chwilę
i służy głównie do rozmnażania (rozsiewania zarodników).

Prawdziwy organizm grzyba ukryty jest pod ziemią i nosi nazwę grzybni.
Grzybnia to sieć cieniutkich nitek zwanych strzępkami. Najczęściej jest wieloletnia i rozrasta się w glebie, drewnie lub innych podłożach.

🤯 Ciekawostka: Największy organizm na świecie
Grzybnia potrafi tworzyć ogromną biomasę. W żyznej glebie leśnej, pod powierzchnią wielkości ludzkiej stopy, można znaleźć strzępki o łącznej długości ponad 2000 km!
Ale to nic w porównaniu z rekordzistą z USA. W stanie Oregon odkryto grzybnię opieńki (Armillaria sp.), która zajmuje powierzchnię aż 900 hektarów (to jak 1200 boisk piłkarskich!). Szacuje się, że liczy sobie co najmniej 2400 lat. Wielu badaczy uważa tego giganta za największy żywy organizm na świecie.

Ani rośliny, ani zwierzęta – osobne Królestwo 

Grzyby to organizmy wyjątkowe. Odżywiają się podobnie do zwierząt (są cudzożywne), ale ich rozmnażanie i budowa komórkowa przypominają bardziej rośliny.
Dlatego w biologii mają swoje własne, odrębne miejsce – Królestwo Grzybów. Nie są ani florą, ani fauną!

Dlaczego grzyby są trujące? 

Znasz to powiedzenie, że wszystkie grzyby są jadalne, ale niektóre tylko raz? 😅
Niestety, wiele gatunków wytwarza silne toksyny, które mogą uszkadzać wątrobę, działać halucynogennie, a nawet prowadzić do śmierci.

Po co im ta trucizna?
Grzyby produkują toksyny, by się bronić:

1. Przed zwierzętami, które chciałyby zjeść ich cenny owocnik.

2. Przed konkurencją (innymi grzybami lub bakteriami) w glebie.

Co ciekawe, u muchomora czerwonego największe stężenie toksyn znajduje się w kapeluszu (owocniku), a znacznie mniejsze w podziemnej grzybni.
To sugeruje, że trucizna ma działać jak "system alarmowy" chroniący część odpowiedzialną za rozmnażanie.

⚠️ Uwaga: Podstępny smak
Warto wiedzieć, że wiele śmiertelnie trujących gatunków ma... doskonały smak i zapach! Osoby, które zatruły się muchomorem sromotnikowym, opisywały go jako wyjątkowo smacznego i łagodnego. Nie oceniajcie grzyba po smaku – to może być ostatni posiłek.

Grzyby i rośliny – niezwykła współpraca (Mykoryza)

Choć trujące grzyby potrafią się obronić chemicznie, są bezradne wobec... ludzkich butów. Dlatego apeluję: nie niszczcie trujących grzybów w lesie!
Każdy z nich pełni ważną rolę.

Wiele gatunków żyje w ścisłej przyjaźni z drzewami. Zjawisko to nazywamy mykoryzą.

• Grzybnia oplata korzenie drzewa, powiększając ich powierzchnię chłonną nawet tysiąckrotnie! Dzięki temu drzewo pije więcej wody.

• W zamian drzewo "karmi" grzyba cukrami, które samo wytworzyło w procesie fotosyntezy.

To idealny układ partnerski – obie strony zyskują.

Bibliografia:

1. Botanika i biologia komórki. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, A. Batko i in., Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.

2. Grzyby polskich lasów, P. Zarzyński, Lasy Państwowe, Warszawa 2021.

3. How fungi defend themselves against microbial competitors and animal predators, M. Künzler, PLoS Pathogens, 2018.