Wstęp

Dzisiejszym wpisem z wielką radością otwieram nową serię na blogu: "Uczymy się biologii z SielskoEdu". 🌿 Na pierwszy ogień idzie botanika, a dokładniej temat, który często sprawia uczniom trudność – tkanki roślinne.

W każdą środę będę publikować nowe tematy z botaniki, wyjaśniając je
"po ludzku", prosto i zrozumiale. Jeśli przygotowujecie się do sprawdzianu lub egzaminu ósmoklasisty, to miejsce dla Was! Zachęcam do zadawania pytań w komentarzach – nie ma głupich pytań, są tylko niejasne podręczniki. 😉

Zaczynamy naukę o tkankach!

Czym jest tkanka? Definicja

Zanim przejdziemy do podziału, musimy ustalić podstawy.
TKANKA to zespół komórek o podobnej budowie i pochodzeniu,
który pełni w organizmie wielokomórkowym określone funkcje.

Świat roślin jest uporządkowany. Tkanki roślinne dzielimy na dwie główne grupy:

1. Tkanki twórcze (merystematyczne)

2. Tkanki stałe

Poniżej omówimy dokładnie każdą z nich.

1. Tkanka twórcza (merystem) – tu zaczyna się wzrost

Jak sama nazwa wskazuje, ta tkanka "tworzy" nowe komórki. Tkanki twórcze umożliwiają wzrost rośliny przez całe jej życie.

Jej główną funkcją są nieustanne podziały komórkowe. Aby to było możliwe, komórki tej tkanki mają specyficzną budowę: są drobne, mają cienkie ściany komórkowe i bardzo duże jądra komórkowe.

Dzielimy je na:

• Tkankę twórczą pierwotną – znajduje się w wierzchołkach wzrostu (stożkach wzrostu) w łodydze i korzeniu. To dzięki niej roślina wydłuża się (rośnie w górę i w głąb ziemi).

• Tkankę twórczą wtórną – (miazga) umożliwia przyrost rośliny na grubość (dzięki niej drzewa mają coraz szersze pnie).

2. Tkanka miękiszowa – wypełniacz i fabryka

To najpowszechniejsza tkanka w świecie roślin. Tkanka miękiszowa buduje główną masę organizmu roślinnego. Jest bardzo zróżnicowana, ale do egzaminu zapamiętajcie te trzy kluczowe rodzaje:

Miękisz zasadniczy

Jak nazwa wskazuje – stanowi bazę. Wypełnia przestrzenie między innymi tkankami. Jego komórki są duże i zazwyczaj równowymiarowe.

Miękisz asymilacyjny

To tutaj dzieje się magia! Jest kluczowy dla życia rośliny, ponieważ zachodzi w nim proces fotosyntezy. Jego komórki zawierają mnóstwo zielonych chloroplastów. Gdzie go znajdziemy? Głównie w liściach i zielonych łodygach.

Miękisz spichrzowy

To roślinna spiżarnia. Gromadzi materiały zapasowe, które roślina wykorzysta
w trudniejszych czasach. W jego komórkach znajdziemy m.in. ziarna skrobi
(np. w ziemniaku) lub krople tłuszczu (np. w nasionach słonecznika).

3. Tkanka okrywająca – ochronna tarcza

Nazwa mówi sama za siebie – to tkanka, która okrywa roślinę i chroni ją przed światem zewnętrznym. Dzielimy ją w zależności od tego, gdzie występuje i jak długo żyje.

Skórka pędu 

Okrywa łodygi i liście. Jest zbudowana z żywych komórek o zgrubiałych ścianach, które ściśle do siebie przylegają, tworząc barierę.

• Ochrona przed wysychaniem: Często pokryta jest woskową warstwą tłuszczów (kutikulą) lub gęstymi włoskami (kutnerem), co chroni przed nadmierną utratą wody.

• Wytwory skórki: Może tworzyć np. włoski parzące (jak u pokrzywy).

• Wymiana gazowa: Umożliwiają ją aparaty szparkowe (o ich budowie opowiem dokładniej przy temacie liścia).

Skórka korzenia 

Tutaj priorytetem jest pobieranie wody, a nie ochrona przed jej utratą. Dlatego komórki skórki korzenia nie mają kutikuli (warstwy tłuszczowej), która blokowałaby wodę.

• Włośniki: Zamiast zwykłych włosków, skórka korzenia wytwarza włośniki.
  Są to delikatne wypustki, które drastycznie zwiększają powierzchnię chłonną korzenia. Dzięki nim roślina "pije" efektywniej.

Korek

Dotknijcie kory drzewa – to, co czujecie, to właśnie korek. Zastępuje on skórkę
u roślin wieloletnich (drzew i krzewów).

• To tkanka martwa.

• Komórki są wypełnione powietrzem i mają zgrubiałe ściany, co stanowi świetną izolację.

• Wymiana gazowa zachodzi tu przez przetchlinki – miejsca, gdzie komórki ułożone są luźniej.

4. Tkanka przewodząca – roślinna hydraulika

Co przewodzi ta tkanka? Oczywiście wodę i substancje odżywcze. To system rur biegnący przez całą roślinę.

• DREWNO – przewodzi wodę i sole mineralne z korzeni w górę rośliny. Jego komórki są martwe i tworzą długie naczynia (rury), przez które woda przepływa swobodnie.

• ŁYKO – transportuje substancje odżywcze (cukry z fotosyntezy) z liści do reszty rośliny. To tkanka żywa. Komórki łyka (rurki sitowe) mają w ścianach poprzecznych specjalne otwory – sita, które łączą cytoplazmę sąsiadujących komórek.

5. Tkanka wzmacniająca – szkielet rośliny

Skoro rośliny nie mają kości, co sprawia, że drzewa stoją prosto, a łodygi się nie łamią? Właśnie tkanka wzmacniająca.

• ZWARCICA – to tkanka żywa. Ma nierównomiernie zgrubiałe ściany komórkowe. Zapewnia roślinie elastyczność i chroni delikatne, rosnące części przed złamaniem (np. ogonki liściowe).

• TWARDZICA – to tkanka martwa. Jej komórki mają bardzo grube, zdrewniałe ściany. Utwardzają i usztywniają starsze części rośliny.

  • Ciekawostka: Występuje jako długie włókna (np. w lnie) lub jako tzw. komórki kamienne. Te twarde grudki, które czujecie jedząc gruszkę, to właśnie skupiska komórek kamiennych!

Mam nadzieję, że teraz podział tkanek roślinnych jest dla Was jasny! 

👇 Potrzebujesz gotowej notatki z tego tematu?
Pobierz plik PDF z mojego sklepu: [LINK DO NOTATKI ZA 3 ZŁ] i miej pewność, że nic nie umknie Ci przed sprawdzianem!

Do zobaczenia w kolejną środę! 👋

Źródło wiedzy:
Botanika i biologia komórki. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, A. Batka i in., Wydawnictwo Prószyński i S-ka.