Wstęp
To ptak? To samolot? Nie, to... nietoperz! Choć ma skrzydła i potrafi latać, z ptakiem nie ma wiele wspólnego.
Nietoperz to ssak. Nie ma piór, lecz miękkie futerko, rodzi żywe młode i karmi je mlekiem.

Wokół tych zwierząt narosło mnóstwo mitów i legend. Dziś rozprawimy się z wampirami, wkręcaniem we włosy i sprawdzimy, co te tajemnicze stworzenia robią zimą.

Jak zbudowane są skrzydła nietoperza? 

Skrzydła nietoperza to prawdziwy cud inżynierii natury.
Tworzy je cienka błona z elastycznej skóry, rozpięta między bardzo długimi palcami przednich kończyn, bokiem ciała, tylnymi łapkami i ogonem.
W tej błonie biegną liczne naczynia krwionośne i nerwy, co sprawia, że skrzydła są niezwykle czułe na dotyk i przepływ powietrza.

🦇 Ciekawostka: Nie wszystkie nietoperze latają tak samo.

• Gatunki szybkie, pokonujące duże odległości – mają skrzydła długie i wąskie.

• Gatunki zwrotne, latające wolno między drzewami – mają skrzydła krótsze i szersze.

Ich tylne łapki zakończone są haczykowatymi pazurkami. Dzięki nim nietoperz może bez wysiłku zwisnąć głową w dół i spać w tej pozycji godzinami.

Od monety do człowieka – rozmiary

Nietoperze potrafią zaskoczyć wielkością.

• W Polsce: Najmniejsze gatunki ważą zaledwie kilka gramów – mniej niż moneta 5 zł! Nawet te "duże" osiągają wagę zaledwie kilkudziesięciu gramów.

• Na świecie: Istnieją giganci (np. rudawki), których rozpiętość skrzydeł dochodzi do 1,7 metra! To tyle, ile wzrost dorosłego człowieka.

Echolokacja – widzenie słuchem 

Mit: "Nietoperze są ślepe".
Fakt: Nietoperze widzą całkiem dobrze!

Echolokacja to ich dodatkowy zmysł, "supermoc", która pozwala im polować w całkowitych ciemnościach. Wysyłają ultradźwięki (niesłyszalne dla nas), które odbijają się od przeszkód i wracają jako echo. To działa jak naturalny sonar – nietoperz "słyszy" kształt otoczenia.

Co ciekawe, gdy naukowcy dali im wybór w jasnym pomieszczeniu – polegać na wzroku czy echolokacji – nietoperze częściej ufały swoim oczom!

Fakty i mity: Wampiry i wkręcanie we włosy

Nietoperze od wieków budzą lęk. Powieść "Drakula" zrobiła im czarny PR, kojarząc je z wampirami.

• Czy piją krew? Tylko 3 gatunki na świecie (żyjące w Ameryce Południowej) żywią się krwią zwierząt. Wszystkie europejskie nietoperze są owadożerne
  i całkowicie niegroźne dla ludzi. Wręcz przeciwnie – są naszymi sprzymierzeńcami, bo jeden nietoperz potrafi zjeść w ciągu nocy tysiące komarów!

• Czy wplątują się we włosy? To mit, prawdopodobnie wymyślony dawniej, by straszyć dziewczęta przed nocnymi spacerami. Nietoperz dzięki echolokacji precyzyjnie omija przeszkody (w tym Twoją głowę).

Co nietoperze robią zimą? 

Gdy w październiku znikają owady, nietoperze muszą radzić sobie inaczej. Zapadają w hibernację (sen zimowy).
Szukają bezpiecznych kryjówek (jaskiń, piwnic, strychów), gdzie temperatura jest stała i niska. Ich procesy życiowe zwalniają: serce bije rzadziej, oddech jest ledwo wyczuwalny, a temperatura ciała spada niemal do temperatury otoczenia. Dzięki temu mogą przetrwać zimę, korzystając jedynie z zapasów tłuszczu zgromadzonych pod skórą.

Ochrona – nie przeszkadzaj śpiącemu 

W Polsce wszystkie 26 gatunków nietoperzy jest objętych ścisłą ochroną.

Ważne zasady:

1. Nie wolno ich niepokoić, zwłaszcza zimą. Wybudzenie z hibernacji kosztuje nietoperza ogromną ilość energii, której może mu zabraknąć do wiosny.

2. Nawet fotografowanie ich w kryjówkach wymaga specjalnego zezwolenia! (W locie możesz robić zdjęcia do woli).

3. Jeśli znajdziesz osłabionego nietoperza na ziemi – nie dotykaj go gołymi rękami (ryzyko ugryzienia ze strachu). Zadzwoń do lokalnej organizacji prozwierzęcej lub "eko-patrolu".

Bibliografia:

1. Poradnik ochrony nietoperzy, G. Błachowski, A. Węgiel i in., OTON, Supraśl 2017.

2. Odrętwienie jako sposób na życie..., M. Wojciechowski, Kosmos Tom 50, 2001.

3. Budowa ciała nietoperzy, Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian” (bocian.org.pl).

4. Encyklopedia PWN (encyklopedia.pwn.pl).