Wstęp
Dziś rozpoczynamy fascynujący temat roślin okrytonasiennych. W tej lekcji skupimy się na anatomii – poznasz budowę rośliny oraz dowiesz się, jakie funkcje pełnią jej kluczowe organy: korzeń, łodyga, liść i kwiat. Zobaczymy też, jak niezwykłe potrafią być ich modyfikacje.

To solidna podstawa przed kolejnym wpisem, w którym omówimy cykl rozwojowy roślin okrytonasiennych. Po opanowaniu tych zagadnień, będziemy mogli z satysfakcją zakończyć dział botaniki!

Czym są rośliny okrytonasienne (okrytozalążkowe)? 

To najbardziej zaawansowana ewolucyjnie grupa roślin. Ich cechą charakterystyczną jest to, że nasiona posiadają osłonkę, a zalążek jest bezpiecznie zamknięty w słupku. Co więcej, rośliny te – jako jedyne – wytwarzają owoce, które chronią nasiona i ułatwiają ich rozsiewanie.

Podstawowe organy roślinne – budowa i funkcje

Każdy organ rośliny wygląda inaczej, ponieważ wyewoluował do pełnienia specyficznych zadań. Dzięki tej specjalizacji roślina może efektywnie rosnąć, odżywiać się i rozmnażać.

1. Łodyga – rusztowanie i autostrada 

Łodyga jest zazwyczaj wydłużona i sztywna. Pełni dwie kluczowe funkcje:

• Mechaniczną: utrzymuje liście, kwiaty i owoce, wynosząc je w górę do światła.

• Transportową: działa jak rurociąg, przewodząc wodę z solami mineralnymi od korzeni do liści oraz substancje odżywcze w odwrotnym kierunku.

2. Liście – fabryka pokarmu 

Liście to organy, w których zachodzi fotosynteza.

• Są zazwyczaj szerokie i płaskie, co zwiększa powierzchnię, na którą pada słońce.

• Ich zielony kolor wynika z obecności chlorofilu.

• Na spodniej stronie liścia znajdują się aparaty szparkowe. Są one tam ukryte, aby chronić je przed zatkaniem przez kurz i brud, co ułatwia wymianę gazową.

3. Korzeń – fundament rośliny 

Utrzymuje roślinę w podłożu oraz pobiera wodę i sole mineralne. Nie zawiera chlorofilu, bo pod ziemią nie jest on potrzebny.
Wyróżniamy dwa główne typy systemów korzeniowych:

• System palowy: Jeden korzeń główny z odgałęzieniami (np. marchew).

• System wiązkowy: Pęk wielu podobnych korzeni (np. trawy).

4. Kwiat – organ rozmnażania 

Kwiat służy do rozmnażania płciowego. Jego kolor i zapach mają za zadanie zwabić owady (np. pszczoły), które dokonują zapylenia – przenoszą pyłek z kwiatu na kwiat, umożliwiając rozwój nasion.

Modyfikacje organów – nietypowe zadania roślin 

Czy wiesz, że poza swoimi podstawowymi funkcjami, organy roślinne mogą wykonywać "zadania specjalne"? Dzięki przekształceniom rośliny lepiej przystosowują się do trudnych warunków środowiska. Oto kilka przykładów:

• Liście spichrzowe u cebuli: Ich zadaniem nie jest fotosynteza, lecz magazynowanie zapasów substancji odżywczych niezbędnych do wzrostu.

• Korzenie podporowe u kukurydzy: Ta wysoka roślina potrzebuje dodatkowej stabilizacji. Jej korzenie nie tylko pobierają wodę, ale wyrastają ponad grunt i podpierają łodygę, chroniąc ją przed przewróceniem.

• Łodyga wijąca u powoju: Jest słaba i nie utrzymałaby się w pionie samodzielnie. Dlatego owija się wokół innych roślin lub podpór, co pozwala jej piąć się wysoko ku światłu.

Ciekawostka: Korzenie dusiciele 

Jednym z najbardziej fascynujących przykładów adaptacji są korzenie dusiciele, występujące np. u figowca.

Proces ten wygląda jak scena z filmu przyrodniczego:

1. Nasiono figowca kiełkuje wysoko w koronie innego drzewa.

2. Młoda roślina wypuszcza liczne korzenie powietrzne, które rosną w dół, aż dotrą do ziemi.

3. Z czasem tworzy się gęsta sieć, która dosłownie "oplata" drzewo-gospodarza.

4. Figowiec rozrasta się tak mocno, że jego liście zabierają gospodarzowi światło. W efekcie oplątane drzewo często obumiera.

Materiały do nauki 

📥 Darmowe notatki do druku
Chcesz usystematyzować wiedzę? Przygotowałam dla Ciebie darmowe notatki! Znajdziesz w nich rysunki z dzisiejszej lekcji oraz tabelę
z przykładami przekształceń łodygi, korzenia i liści.
 

🌿 Chcesz wiedzieć więcej?
Jeśli temat budowy roślin Cię zaciekawił, zajrzyj do mojego sklepu. Znajdziesz tam e-book „Krótkie historie o liściach”. Opisuję w nim szczegółowo budowę wewnętrzną liścia, jego rodzaje oraz mnóstwo botanicznych ciekawostek, których nie ma w podręcznikach!