Wstęp
W poprzedniej lekcji ruszaliśmy ręką i sprawdzaliśmy elastyczność ucha (omawialiśmy tkankę mięśniową i łączną). Dziś czas na drugą część naszej podróży po ciele zwierząt (i ludzi!).

Przyjrzymy się tkance, która nas chroni (nabłonkowa) oraz tej, która tym wszystkim steruje (nerwowa). Gotowi?

1. Tkanka nabłonkowa – naturalna tarcza 

Tkanka nabłonkowa wyściela nasze ciało od zewnątrz i od wewnątrz.
Zróbmy szybki test:

• Dotknij swojej dłoni – właśnie dotykasz nabłonka.

• Poruszaj językiem po podniebieniu – tam też jest nabłonek.

Jak widzisz, pełni ona bardzo ważną funkcję – okrywającą i ochronną.
Aby stanowić dobrą barierę, komórki tej tkanki bardzo ściśle do siebie przylegają (jak cegły w murze, bez żadnych przerw). Cała ta warstwa leży na tzw. błonie podstawnej. To warstwa zbudowana z włókien białkowych, która nie tylko utrzymuje nabłonek w miejscu, ale też odżywia go (same nabłonki zazwyczaj nie mają naczyń krwionośnych).

Rodzaje nabłonków – budowa zdradza funkcję 

W biologii nic nie dzieje się przypadkiem. Kształt komórek nabłonka zależy od tego, co mają robić. Oto najważniejsze rodzaje, które musisz znać w szkole podstawowej:

• Nabłonek jednowarstwowy płaski
  
  

  • Wygląd: Jak sama nazwa wskazuje – jedna warstwa bardzo spłaszczonych komórek (jak naleśniki).

  • Funkcja: Jest niesamowicie cienki, więc łatwo przez niego przenikają różne substancje.

  • Gdzie jest: Tam, gdzie musi zachodzić szybka wymiana, np. w pęcherzykach płucnych (wymiana gazowa) czy w naczyniach włosowatych.
    
    

• Nabłonek jednowarstwowy sześcienny
  
  

  • Wygląd: Komórki mają kształt sześcianów (przypominają kostki do gry).

  • Funkcja: Jego specjalnością jest wydzielanie i wchłanianie.

  • Gdzie jest: Buduje kanaliki nerek oraz gruczoły (np. ślinowe).
    
    

• Nabłonek jednowarstwowy walcowaty
  
  

  • Wygląd: Wysokie komórki w kształcie walca (jak wysokie cegły).

  • Funkcja: Wydzielanie soków trawiennych i wchłanianie tego, co zjedliśmy.

  • Gdzie jest: Wyściela nasze jelita i żołądek.
    
    

• Nabłonek wielorzędowy migawkowy
  
  

  • Wygląd: To spryciarz! Składa się z jednej warstwy, ale komórki mają różną wysokość, a ich jądra leżą na różnych poziomach. Pod mikroskopem wygląda to tak, jakby było tam wiele rzędów (stąd myląca nazwa). Na szczycie posiada ruszające się wypustki– migawki.

  • Funkcja: przesuwanie zanieczyszczeń/ komórek rozrodczych.

  • Gdzie jest: W drogach oddechowych. To on oczyszcza powietrze, które wdychasz, z kurzu i pyłków. W jajowodach umożliwia ruch komórki jajowej do macicy.
    
    

• Nabłonek wielowarstwowy płaski
  
  

  • Wygląd: Wiele warstw komórek ułożonych jedna na drugiej. Te na wierzchu są spłaszczone i martwe, te na dole – żywe i szybko się dzielą.

  • Funkcja: Ochrona przed uszkodzeniami mechanicznymi. Szybko się regeneruje (nowe komórki od spodu wypychają te stare).

  • Gdzie jest: Pokrywa powierzchnię ciała (naskórek) oraz wyściela jamę ustną.